Vlast bez funkcionalne koalicije, Dom naroda u blokadi i zarobljena država

Evropska komisija smatra da je Bosna i Hercegovina sve više udaljena od evropskog puta, uz političku fragmentaciju, blokade i nedostatak funkcionalne vladajuće koalicije. Parlamentarna produkcija je niska, Dom naroda često je blokiran, nadzor izvršne vlasti slab, a svi nivoi vlasti pokazuju znakove „zarobljavanja države“, navodi se u godišnjem izvještaju o BiH, najlošijem do sada.

Iako su vlasti u javnim istupima uglavnom nastavile iskazivati opredijeljenost za strateški cilj integracije u Evropsku uniju, zemlja se u izvještajnom periodu od tog cilja sve izraženije udaljavala, ističe Komisija.

Period su obilježile i trajne posljedice krivične presude Miloradu Dodiku i njegove smjene s funkcije predsjednika Republike Srpske, uključujući institucionalne promjene i prijevremene izbore za predsjednika entiteta.

Komisija bilježi pojačanu retoriku podjela i narative usmjerene protiv Evropske unije uoči izbora. Historijski revizionizam, negiranje genocida i veličanje ratnih zločina bili su posebno izraženi u istupima pojedinih političkih lidera, naročito u RS-u, a pogotovo nakon smrti osuđenog ratnog zločinca Ratka Mladića.

„Njegovoj sahrani u Beogradu prisustvovali su lideri i političari iz entiteta Republika Srpska, što je izazvalo snažne reakcije u Bosni i Hercegovini i regionu“, stoji u izvještaju, uz ocjenu da su takvi postupci suštinski nespojivi s vrijednostima Evropske unije.

„Parlament može djelimično efikasno izvršavati svoje nadležnosti. Zakonodavna aktivnost ostala je na niskom nivou, dok su sjednice Doma naroda redovno prekidane. Nadzor nad izvršnom vlašću i dalje je slab“, zaključak je Komisije.

Izvještaj upozorava i na nepopunjen Ustavni sud, u koji vlasti RS-a odbijaju imenovati sudije, te na zakašnjelo usvajanje državnog budžeta.

„Članovi Predsjedništva Bosne i Hercegovine održavali su redovne sjednice, ali su tokom izvještajnog perioda nastavili iznositi različite stavove. Vijeće ministara Bosne i Hercegovine održavalo je redovne sjednice, ali je njegov rad i dalje bio otežan zbog nepostojanja funkcionalne vladajuće koalicije, dok ključne reforme povezane s Evropskom unijom još uvijek nisu usvojene“, navodi se.

„Nezavisne institucije i dalje su slabe. Na svim nivoima postoje naznake zarobljavanja države (state capture)“, ističe se.

Kao prepreke funkcionisanju demokratskih institucija Komisija navodi trajno prisutne diskriminatorne elemente u ustavnom uređenju, stalnu zloupotrebu entitetskih i etničkih mehanizama veta u političke svrhe te retoriku podjela i postupke RS-a kojima se sistematski podriva pravni i ustavni poredak. Zato preporučuje usklađivanje ustavnog okvira s evropskim standardima i osiguravanje funkcionalnosti institucija.

Komisija naglašava da su potrebne ustavne i izborne reforme koje će osigurati političku ravnopravnost i nediskriminaciju, tako da svi građani mogu djelotvorno ostvarivati svoja politička prava.

„To se posebno odnosi na usklađivanje Ustava Bosne i Hercegovine s praksom Evropskog suda za ljudska prava u predmetu Sejdić i Finci (ključni prioritet 4.f iz Mišljenja Evropske komisije)“, precizira se.

Kada je riječ o izborima, Komisija konstatuje da je BiH prvi put uvela primjenu izbornih informacionih i komunikacionih tehnologija na nivou cijele zemlje, kako bi odgovorila na dugogodišnje probleme s integritetom izbornog procesa.

„Posmatračka misija istakla je značajne napore izborne administracije uprkos institucionalnim i operativnim ograničenjima, ali je istovremeno ukazala na tehničke poteškoće u korištenju tehnologija, složene procedure glasanja i brojanja glasova te probleme s tajnošću glasanja“, podsjeća se u izvještaju.

Nisu riješena ni pitanja zloupotrebe administrativnih resursa, rješavanja izbornih sporova, nadzora nad finansiranjem kampanja i izricanja sankcija koje bi imale odvraćajući učinak. Procedure glasanja za birače s invaliditetom uređene su podzakonskim aktima Centralne izborne komisije (CIK).

Prijave izbornih prevara rijetko dovode do krivičnog gonjenja, a CIK tek treba ojačati kapacitete za praćenje poštivanja propisa o finansiranju političkih stranaka. Svi politički akteri, poručuje Komisija, moraju poštovati nezavisnost CIK-a.

Komisija poziva na jačanje institucija zaduženih za proces evropskih integracija, poput Direkcije za evropske integracije (DEI), na hitno imenovanje koordinatora za Instrument pretpristupne pomoći (NIPAC) i Instrument za reforme i rast te na uspostavu odgovarajuće strukture za praćenje i izvještavanje.

Vijeće ministara još nije postupilo po preporukama iz 2022. i 2025. godine koje se odnose na olakšavanje dijaloga o javnim politikama unutar tijela Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju (SSP). To uključuje pojednostavljivanje procedura, davanje ovlaštenja DEI-ju da Komisiji dostavlja pripremne dokumente bez nepotrebnog i dugotrajnog političkog usaglašavanja i usvajanja te imenovanje stalnih predstavnika u sektorske pododbore.

„Koordinaciju u pitanjima koja se odnose na Evropsku uniju potrebno je značajno unaprijediti kako bi se osiguralo usklađivanje zakonodavstva s pravnom stečevinom EU na nivou cijele zemlje i njena efikasna primjena“, navodi se.

Ponovo se traži i imenovanje glavnog pregovarača. Politička neslaganja o proceduri imenovanja dovela su do suprotstavljenih pristupa, odnosno odvojenih prijedloga u Vijeću ministara i Predstavničkom domu Parlamentarne skupštine BiH. Ustavni sud BiH je u martu 2026. poništio odluku Predstavničkog doma i zatražio od Parlamentarne skupštine da u roku od šest mjeseci uredi postupak imenovanja.

Period nakon presude Miloradu Dodiku obilježila je pravna nesigurnost, ocjenjuje Komisija. Narodna skupština RS-a imenovala je tri vlade, od kojih su dvije podnijele ostavke zbog sporova o njihovom legitimitetu. RS i dalje ne priznaje sve odluke Ustavnog suda BiH.

„Odluke Ustavnog suda BiH moraju biti u potpunosti priznate i provedene u entitetu Republika Srpska, a upražnjena mjesta u pravosuđu moraju se popuniti bez odlaganja“, poruka je iz izvještaja.