Samit u Londonu: Potraga za stabilnošću u osjetljivom trenutku

O novom samitu lidera Zapadnog Balkana i EU, koji će se ove sedmice održati u Londonu, u okviru Berlinskog procesa, u kolumni za Economist piše Amer Kapetanović, direktor Regionalnog vijeća za saradnju (RCC).

„Kada je Berlinski proces prvi put stigao u London 2018, namjera je bila da se Britanija pokaže kao zagovornik proširenja Evropske unije. No, iznenadna ostavka tadašnjeg ministra vanjskih poslova Borisa Johnsona, baš na dan samita, zasjenila je događaj i zbunila balkanske lidere i evropske diplomate. Dok se britanska vlada ponovo sprema da 22. oktobra ugosti lidere EU i Zapadnog Balkana, stanje je sasvim drugačije. Ovaj put glavna tema neće biti britanska politička drama, nego traganje jednog regiona za stabilnošću i prosperitetom u osjetljivom geopolitičkom trenutku“, piše Kapetanović, koji je godinama služio kao diplomata Bosne i Hercegovine.

Direktor RCC-a, regionalne međuvladine organizacije za političku, ekonomsku i društvenu saradnju zemalja Zapadnog Balkana, naglašava da su odnosi regije i EU predugo bili opisivani jednom dosjetkom iz Brisela: „Mi se pretvaramo da ćemo ih primiti, a oni se pretvaraju da će se reformisati.”

„Ova obostrana obmana pojela je 25 godina snova o proširenju, tokom kojih su se Uniji priključile samo Slovenija i Hrvatska“, navodi Kapetanović.

On smatra da se scenarij sada mijenja, naročito zbog usvajanja Plana rasta, vrijednog 6 milijardi eura, koji kombinira grantove i zajmove za poticanje reformi i ekonomsko usklađivanje s Unijom.

„Pri sadašnjim stopama rasta, regionu bi bile potrebne decenije da dostigne prosječan dohodak po glavi stanovnika EU. Zbog toga je snažan ekonomski rast imperativ – što Plan rasta prepoznaje kroz postepeni pristup jedinstvenom tržištu EU: od slobodnog kretanja robe i usluga do trenutnih prekograničnih plaćanja“, piše prvi čovjek regionalne organizacije sa sjedištem u Sarajevu.

Međutim, smatra autor, iako je važno da se i EU drži svojih standarda, ipak bi trebala omogućiti postepen pristup tržištu prije članstva, naročito u sektorima poput digitalnih i finansijskih usluga. Također, oprezno postepeno uključivanje zemalja u zonu Šengena bez pasoša bilo bi snažan signal da Zapadni Balkan pripada Evropi.

Autor upozorava da bi produbljivanje međusobnog razočarenja Unije i Zapadnog Balkana moglo regiju gurnuti ka Rusiji ili Kini. Drugi izazov je u tome što EU ne može da se vodi samo ekonomskom logikom u regiji „koja još uvijek nosi duboke političke i etničke rane“.

„Treći izazov je demografski kolaps: prema predviđanjima UN-a, regija bi do 2050. mogao izgubiti tri miliona ljudi, odnosno 17 % sadašnjeg stanovništva, zbog niskog nataliteta i masovne emigracije“, piše Kapetanović.

Za ulazak na ogromno tržište EU od 450 miliona ljudi, Zapadni Balkan mora najprije izgraditi vlastito zajedničko tržište od 18 miliona stanovnika.

Upravo je Vijeće za regionalnu saradnju, međuvladina organizacija koja podržava regionalnu stabilnost, povezanost i evropske integracije, od ključne važnosti, uz druga regionalna tijela i Evropsku komisiju.

„Neki ga nazivaju 'strateškom probom za EU', ali u suštini, regionalna saradnja je i logična i neizbježna. Uprkos politici, građani i firme Zapadnog Balkana žele da trguju, studiraju i sarađuju s manje prepreka – ne mareći mnogo da li je to 'samo proba'“, piše direktor RCC-a u kolumni za Economist.

On navodi neke od vidljivih rezultata ovakve saradnje, poput ukidanja rominga između zemalja regije, ali i smanjivanju cijena rominga između EU i zemalja Zapadnog Balkana.

„Mobilnost sada prelazi granice telefonskih računa – priznaju se diplome, profesionalne kvalifikacije i lične isprave, uključujući vozačke dozvole za prekogranična putovanja. Ti koraci polako ruše birokratske zidove. Berlinski proces, zapravo, ima cilj da građani osjete koristi prije nego što zemlje uđu u EU – kroz telefone, plate, pasoše i svakodnevni život“, zaključuje autor i ističe da je podrška članstvu u EU na 64 posto, najviše u posljednjoj deceniji.