Modžtaba Hamenei: Moćni sin iza kulisa mogao bi preuzeti vođstvo

Nakon dramatičnih događaja, zračnih udara i glasanja u strogoj tajnosti, Vijeće eksperata Irana navodno je izabralo Modžtabu Hameneija, sina ajatolaha Alija Hameneija, za novog vrhovnog vođu Islamske Republike Iran.

Iako ovaj izbor još nije potvrđen, najvjerovatnije iz sigurnosnih razloga, Modžtaba Hamenei je zasigurno važna figura nove iranske arhitekture vlasti.

Prema nekim izvorima, izbor je potvrđen nakon što je 88 članova Vijeća eksperata proces glasanja obavilo na daljinu, zbog visokih sigurnosnih rizika i napada na njihovu zgradu u Komu.

Modžtaba Hamenei, 56-godišnjak, dugo se smatrao jednom od najmoćnijih figura u sjeni iranskog političkog i sigurnosnog sistema, rijetko je javno nastupao ili držao formalne političke funkcije.

Analitičari smtraju da njegov izbor signalizira nastavak dosadašnje čvrste unutrašnje i vanjske politike Irana, ali i potencijalno zaoštravanje stava prema Zapadu.

Modžtaba Hamenei je decenijama djelovao unutar Ureda vrhovnog vođe, služeći kao “čuvar” svog oca i posrednik moći između klerikalnih i vojnih struktura. Njegova uloga često se poredi s onom Ahmeda Homeinija, sina osnivača Islamske Republike Ruhullaha Homeinija, koji je bio ključni saradnik i povjerenik u ranim godinama revolucionarne države.

Analitičari tvrde da je Modžtaba postupno gradio utjecaj u političkim, sigurnosnim i vjerskim institucijama Irana.

Njegove veze s Revolucionarnom gardom (IRGC) i Basidžom, paravojnom formacijom povezanoj s Revolucionarnom gardom, daju mu značajnu prednost unutar iranskog političkog i sigurnosnog aparata. Kasra Aarabi iz američke organizacije United Against Nuclear Iran ističe da ima snažnu podršku među mlađim radikalnim generacijama unutar IRGC-a, što ga čini jednim od ključnih kandidata za nasljednika svog oca.

Modžtaba Hamenei rođen je 1969. godine u gradu Mašhadu, gdje je odrastao dok je njegov otac pomagao voditi opoziciju protiv Šaha. Sa 17 godina služio je u Iransko-iračkom ratu, u Bataljonu Habib, jedinici sastavljenoj uglavnom od dobrovoljaca povezanih s revolucionarnim mrežama Islamske Republike. Ovi ratni odnosi kasnije su mu omogućili stvaranje trajnih veza unutar sigurnosnog establišmenta Irana.

Nakon rata je studirao teologiju u Komu, centru šiitske teološke obuke u Iranu. Stekao je titulu hojjatoleslama, što je rang niže od ajatolaha, titule koju je nosio njegov otac. Iako formalno nije bio najviši klerik u zemlji, njegova bliskost s vrhovnim vođom i dugogodišnja prisutnost u političkom životu učinile su ga izuzetno utjecajnim.

Modžtaba Hamenei nikada nije obnašao formalnu funkciju u vladi, ali je dugo djelovao iza kulisa kao glavni posrednik između svog oca i ključnih političkih i vojnih struktura. Njegova uloga u gušenju protesta 2009. godine, nakon spornog reizbora Mahmuda Ahmadinedžada, te direktan nadzor nad slučajevima opozicionara poput Mostafe Tajzadeha, učinili su ga kontroverznom figurom u očima reformista i demokratskih pokreta.

Modžtaba je podržavao i nagli uspon Mahmuda Ahmadinedžada 2005. godine, kao i njegov drugi mandat 2009. godine, što je izazvalo masovne proteste protiv vlade, krvavo ugušene od strane Basidža i drugih sigurnosnih snaga.

Kritičari su ga često optuživali za uplitanje u političke procese i oblikovanje izbora, ali je njegova moć unutar establišmenta ostala neupitna.

Njegovo imenovanje vrhovnim vođom Irana prvi put od revolucije prenosi vlast unutar iste porodice, što je izazvalo kritike reformista i demokratskih aktivista. Bivši premijer Mir Husein Musavi je 2022. godine govorio o “dugogodišnjim glasinama o nasljedstvu Modžtabe” i istakao potrebu za jasnim demantijem, što nikada nije učinjeno.

Kritičari upozoravaju da Iran, osnovan kao revolucionarna islamska država, evoluira prema dinastičkoj vladavini, što podsjeća na nasljedne monarhije.

Modžtaba, koji je decenijama djelovao u sjeni, sada se nalazi u centru jednog od najznačajnijih perioda u modernoj historiji zemlje.

U Iranu vrhovni vođa ima konačnu riječ u državnim pitanjima, uključujući vanjsku politiku i iranski nuklearni program. Zapadne sile žele spriječiti razvoj nuklearnog oružja, dok Iran tvrdi da je njegov program isključivo civilne prirode.

Svaki novi vođa, a izgledno je da bi to mogao upravo biti Modžtaba Hameneni, također će se suočiti s pritiskom američkih sankcija koje su značajno pogodile ekonomiju, kao i s protivljenjem domaćih prosvjednika koji traže veća prava i slobode.

Njegova supruga, kćerka istaknutog tvrdolinijaša Golam-Alija Haddad-Adela, ubijena je u subotnjim vazdušnim udarima, što dodatno komplicira njegovu poziciju u trenutnoj krizi.