Ugroženi hrišćani i krsne slave entiteta, škola, općina i javnih preduzeća

Dok režim Milorada Dodika pokušava, nanovo, ostvariti svoje separatističke ciljeve – ovaj put na novom valu islamofobije koja se otvoreno poziva na kršćanske vrijednosti – u praksi entitet Republika Srpska, slobodno i diskriminatorno, živi kao isključiva zajednica pravoslavaca.

This article is available in English

Krsne slave, kao isključivo srpski, pravoslavni običaj, dio su institucionalnog kalendara u entitetu Republika Srpska, koji Milorad Dodik želi otcijepiti, jer je ugrožen zato što je – kršćanski i prijete mu muslimani.

U praksi, zapravo, dominantno srpski, pravoslavni entitet, kao administrativna jedinica, diskriminira i isključuje ne samo muslimane, nego i katolike, Jevreje i druge zajednice.

Krsna slava specifičan je srpski i crnogorski, kulturni i vjerski običaj. Slave su porodična slavlja uvijek povezana s danom koji po vjerskom kalendaru pripada nekom crkvenom svecu.

Uz Božić i Vaskrs, slave su, u biti, najvažniji vjerski praznici pravoslavnih Srba i Crnogoraca. Republika Srbija je slavu proglasila nematerijalnim kulturnim naslijeđem, a UN-ova organizacija za kulturu, UNESCO, uvrstila je slavu 2014. godine na listu svjetske nematerijalne baštine.

Najpoznatija slava je Sveti Nikola, odnosno Nikoljdan, koji se obilježava 6. decembra.

Bosna i Hercegovina je sekularna država, a entitet Republika Srpska kao njen sastavni administrativni dio, i prema Ustavu države ali i prema svom Ustavu, treba jednako tretirati sve građane i pripadnike svih konstitutivnih naroda. U praksi, na primjeru obilježavanja slava, vidimo da je entitet RS zapravo zacementiran kao kršćanska, pravoslavna politička zajednica.

Sam entitet Republika Srpska slavu obilježava 9. januara (slava Svetog Arhiđakona Stefana), kada i neustavni praznik Dan RS-a. Upravo je nesekularna dimenzija ovog praznika bila, uz druge aspekte, osnova zbog koje je Ustavni sud BiH u više navrata ovaj praznik ocijenio diskriminatornim i zabranio ga. Politički i pravosudni sporovi oko neustavne slave i praznika najvažnije su manevarsko polje Milorada Dodika za separatističke poduhvate u posljednjoj deceniji.

Ministarstvo unutrašnjih poslova RS, u kojem rade i muslimani, i katolici i drugi (iako ih je znatno manje nego što bi po zakonu moralo biti) slavi, 21. novembra, Svetog Arhangela Mihaila (Aranđelovdan).

Sve škole u RS-u obilježavaju školsku slavu, na dan Svetog Save. Općine i gradovi, kao jedinice lokalne samouprave, također obilježavaju krsne slave: Banja Luka – Spasovdan (40 dana nakon Uskrsa), Istočno Sarajevo – Sveti Petar Dabrobosanski (17. septembar), a Bijeljina - Svetog Pantelejmona (9. august)…

Krsne slave imaju čak i javna preduzeća. Tako, recimo, komunalno preduzeće u Ugljeviku slavi Rođenje Presvete Bogorodice – Mala Gospojina. Elektroprivreda RS nema svoju jedinstvenu slavu, ali njene podružnice i povezane firme imaju: Elektro Bijeljina – Sveti Ilija, Hidroelektrane na Drini – Sveti Sava, Rudnik i termoelektrana Gacko – Sveti Ćirilo i Metodije...

Toleriranje diskriminacija zarad stabilnosti

U svim ovim slavama, od najvišeg nivoa, za Dan RS, pa do lokalnih manifestacija, učestvuju sveštenici Srpske pravoslavne crkve.

Katolici, muslimani i druge vjerske zajednice u Republici Srpskoj direktno su na ovaj način isključene i diskriminirane. S druge strane, javne institucije, preduzeća i škole na teritorijama države na kojima dominiraju muslimani (većinom Bošnjaci) i katolici (većinom Hrvati) ne obilježavaju ovakve vjerske blagdane u institucionalnom kapacitetu.

Iako je Ustavni sud osporio ovakav vid praznika, drugi politički akteri i nacionalne grupe u Bosni i Hercegovini su, nakon 30 godina dejtonske Bosne i Hercegovine, prihvatili ovakav oblik diskriminacije i toleriraju ga, uglavnom, zarad političke stabilnosti.