Odjeci studentskih protesta u Sandžaku između vlasti i opozicije

Svaka kriza u Srbiji je izazovna za manjine. To se posebno odnosi na Bošnjake i Albance, jer Mađari, Hrvati, Bugari, Rumuni imaju snažnu podršku matičnih država.

Na političkoj sceni u Srbiji trenutno jedinu istinsku proevropsku opoziciju predstavljaju dva poslanika Stranke demokratske akcije (SDA) Sandžaka (Ahmedin Škrijelj i Minela Kalender) i Šaip Kamberi, predstavnik Albanaca iz Preševske doline. Izuzetak na lokalnom nivou u cijeloj Srbiji je Tutin, gdje SDA ima vlast.

U navedenim okolnostima polarizaciju Bošnjaka u Sandžaku dodatno pojačava borba studenata za promjene na Državnom univerzitetu u Novom Pazaru.

Iako su se pridružili protestima i blokirali Državni univerzitet u Novom Pazaru, studenti iz Novog Pazara veoma su brzo pobrali simpatije domaće i regionalne javnosti.

Bošnjaci u Srbiji imaju desetak stranaka, a duhovne i identitetske podjele uslovile su generacijski jaz.

„Bošnjaci Sandžaka, u ovom dijelu koji pripada Srbiji, već tri decenije su podijeljeni po modelu vlast–opozicija. Taj oblik nacionalne podjele manjinske zajednice nastavljen je i sa pojavom studentskog pokreta“, kazao je za !Odgovor Medin Halilović, urednik i novinar portala SNEWS.

Stavovi političkih predstavnika Bošnjaka prema djelovanju studenata zavise od toga da li su dio režima ili su opozicija. Kriza Univerziteta traje više godina, a kulminirala je ukidanjem studija bosanskog jezika te gubitkom akreditacije ključnih studija.

„Beogradski analitičari i glasnogovornici establišmenta sve glasniji su u stavu da su studenti iz Novog Pazara za godinu dana uspjeli da poruše više podjela i stereotipa, te da snažnije povežu grad i regiju sa ostatkom Srbije više nego što su to učinili sandžački političari koji imaju funkcije u Beogradu. Bošnjački političari koji su dio vlasti ni nakon godinu dana ne mijenjaju stav prema studentima“, pojašnjava Halilović.

Novi Pazar je postao mjesto gdje se okupljaju mnogi aktivisti iz Srbije koji se bore za društvene promjenu. Nakon više skupova tokom godine, na kojima je bilo i sukoba s policijom i ozlijeđenih studenata, interes lokalnog stanovništva je splasnuo, što pokazuje jaku moć vlasti.

„Na posljednjem studentskom protestu pod sloganom Ili oni ili mi održanom u Novom Pazaru, tokom osmosatnog skupa po hladnom vremenu, bilo je više gostiju – građanskih aktivista i studenata iz centralne Srbije i Vojvodine – nego Novopazaraca i Sandžaklija. Lokalno stanovništvo ovoga puta nije u značajnom broju izašlo iz svojih domova da podrži studentski pokret. Istog dana lokalni odbor SNS-a ocijenio je da su studenti došli da prave haos, dok su narednog dana iz SDP-a poručili da skup nije imao veze sa interesima studenata, već da je bio politički motivisan s ciljem rušenja vlasti“, dodaje Halilović.

SDP Rasima Ljaljića je od 2008. godine na vlasti u Novom Pazaru, prvo u koaliciji s radikalima, a kasnije s naprednjacima. Od 2012. godine dio je vladajuće strukture u Srbiji predvođene SNS-om i Aleksandrom Vučićem. 

„Deklarativno se i SDP, kao i Stranka pravde i pomirenja (SPP), zalažu za očuvanje Državnog univerziteta u Novom Pazaru, ali studentski pokret nisu podržali niti se jasno izjasnili o studentskoj listi. Direktnu podršku studentima dala je opoziciona SDA Sandžaka, uz stav da studenti i srednjoškolci predstavljaju budućnost države. Lider SDA Sulejman Ugljanin ocijenio je da u Srbiji postoje dva koncepta – militantnosti i netrpeljivosti, te jedinstva i života u različitosti. Ugljanin smatra da onog dana kada se studenti budu pitali, biće sretnija i njihova sadašnjost i budućnost, podsjetivši da je SDA tražila otvaranje Fakulteta tehničkih nauka u Priboju umjesto kasarne“, podsjeća Halilović.

I dvije islamske zajednice, odnosno njihovi lideri, imaju različite stavove prema studentskim aktivnostima.

„Bošnjačka podjela u Sandžaku nastavila se i kroz prizmu 'vjere i studentske borbe'.  Muftija Islamske zajednice Srbije Muhamed-ef. Demirović uoči protesta pozvao je građane da pokažu solidarnost i gostoprimstvo prema gostima iz drugih krajeva Srbije te je naglasio je da je Državni univerzitet nadstranačko i nadnacionalno pitanje koje se tiče znanja, dostojanstva i budućnosti svih građana Sandžaka“, navodi Halilović.

Mešihat Islamske zajednice u Srbiji, predvođen muftijom Mevlud-ef. Dudićem, nije se oglašavao povodom protesta, niti su imami učestvovali na skupu. Ranije su imali izrazito negativne komentare na djelovanje studenata, a Internacionalni univerzitet, koji je pod njihovom kontrolom, nije prekidao svoj rad.

Državni univerzitet u Novom Pazaru je najmlađi u Srbiji, osnovan 2006. godine na inicijativu dr Sulejmana Ugljanina, tadašnjeg gradonačelnika Novog Pazara. Na njemu studira oko 3.500 studenata iz sjevernog, ali i južnog Sandžaka (Crna Gora).

„Oko 200 studenata Državnog univerziteta u Novom Pazaru izgubilo je status studenta, a oko 30 profesora više nije zaposleno. Od 26. januara 2024. godine nastava se ne održava, pa su studenti već izgubili jednu akademsku godinu. Poručili su da neće odustati od svojih zahtjeva, da pokreću kampanju Proglasi pobjedu i da će u pregovorima s novoizabranom rektoricom Tanjom Soldatović insistirati na pravednom sistemu, pravnoj državi i sigurnoj budućnosti“, zaključuje Halilović.

Kenan Škrijelj, student Građevine na DUNP-u, postao je jedan od simbola studentskog pokreta u Srbiji. On je predvodio studentski pohod od Novog Pazara do Novog Sada dug 430 km. 

„Povod okupljanja u Novom Pazaru je bio šesti studentski zahtjev, a to je prinudna uprava. Kao i svaki put poslali smo poruku zajedništva u ostvarivanju višeg cilja, opstanka visokog obrazovanja u Novom Pazaru. Državni Univerzitet u Novom Pazaru nije bitan samo za Novi Pazar, već za cijelu regiju Sandžaka i naravno za razvoj visokog obrazovanja u Republici Srbiji. Narod Srbije je prepoznao značaj ove visokoobrazovne ustanove i odazvao se našem pozivu i pokazao je solidarnost“, kaže Škrijelj za !Odgovor.

Iz SDA Sandžaka podržali su promjene te su uputili zahtjev da novoizabrana rektorica definiše konkretne mjere sa rokovima za rješavanje krize na DUNP-u koja zabrinjava sve građane Sandžaka.

Oni traže nastavak studija za sve studente, mjere zaštite studenata, osnivanje katedre za bosanski jezik i književnost uz odgovarajuće studijske programe, povratak otpuštenih profesora i reformu uprave.

Na jučerašnjem skupu u Novom Sadu studenti su prikupljali potpise za vanredne parlamentarne što je jedan od njihovih zahtijeva. Ovaj korak označava jasnu tranziciju studentskog pokreta prema ulasku u političku arenu i izbore.

Analitičari imaju različite percepcije takvog procesa, a ključno pitanje ostaje koliko su moguće promjene u ovakvom sistemu i presudni utjecaj Crkve Srbije.