Odnosi BiH i Albanije – vakuum koji frustrira

Bosna i Hercegovina i Albanija su dvije balkanske države koje nemaju otvorenih pitanja ali, očigledno, ni zajedničkih interesa. Uz status Kosova, prepreke za jače odnose su nedostatak saobraćajne infrastrukture koja bi povezala dvije države i tržišta.

Sarajevo i Tirana su udaljeni samo 300 kilometara. Ali ako putujete automobilom preko Šćepan Polja, i dalje kroz Crnu Goru, trebat će vam oko 7 sati, a autobusom, s presjedanjem u Podgorici, čak 11 sati.

Godinama se priča o izgradnji Jadransko-jonske autoceste, kojom bi se, između ostalog, Bosna i Hercegovina sa Albanijom spojila preko Crne Gore. S obzirom na sporost izgradnje autocesta u BiH, teško je govoriti o izglednoj gradnji preko 100 kilometara ove ceste od Počitelja do granice s Crnom Gorom kod Trebinja.

Između dva glavna grada nema avionskih linija, a Albanija je svoju ambasadu u Sarajevu ponovo otvorila nakon 11 godina. S druge strane BiH, nije vratila svoju ambasadu u Tiranu, iako je tu odluku donijela prethodna ministrica vanjskih poslova Bisera Turković.

Na temu odnosa BiH i Albanije u medijima se godinama recikliraju iste informacije vezane za historijske veze, lošu statistiku, posjete političara, kritike slabe ekonomske, kulturne i svake druge razmjene te neostvarenih turističkih potencijala.

Percepcija Albanije u bosanskohercegovačkoj javnosti i dalje ima odlike egzotike, gdje se priča vrti oko bunkera, zaostalosti, siromaštva, arhaičnog jezika bošnjačke zajednice u okolini Drača...

Takav narativ ne odgovara stvarnosti, jer je Albanija već duže vrijeme lider na Zapadnom Balkanu u procesu pregovaranja o članstvu u Evropsku uniju.

Ranije je Albanija bila dio inicijative „Otvoreni Balkan“ sa Srbijom i Sjevernom Makedonijom, ali je istupila iz ovog saveza nakon incidenta na granici Kosova i Srbije.

To je prilika koju bi mogla iskoristiti BiH u kontekstu euroatlantskih integracija, ali na našoj političkoj sceni već duže vrijeme nema zrelosti i odlučnosti da se uspostave intenzivniji odnosi s Albanijom. 

Bošnjaci i Albanci su dva evropska muslimanska naroda koja žive manje-više izmiješano u šest balkanskih država. Geografska blizina BiH i Albanije pokazuju da to nije odlučujuća predispozicija za bliske državne odnose. Iako su dvije zemlje imale sličnu sudbinu unutar Osmanskog carstva, izolacija pod režimom Envera Hodže učinila je Albaniju potpunim strancem na Balkanu. Takvom položaju doprinosi i orijentiranost njene dijaspore na Zapadnu Evropu te kulturno-religijska zasebnost zbog rigidne ateizacije u doba komunizma.

U Albaniji, prema procjenama, živi oko 10.000 Bošnjaka, uglavnom porijeklom iz Hercegovine, koji su se iseljavali usljed buna i ustanaka na kraju osmanske i početkom austro-ugarske vladavine. S druge strane, u Bosni i Hercegovini živi oko 25.000 Albanaca, porijeklom iz nekoliko država. Manjinske zajednice su bile i ostale jedina veza između dvije države nakon pada komunizma.

Albanija je među prvim državama priznala nezavisnost Bosne i Hercegovine, 21. aprila 1992. godine, a diplomatski odnosi su uspostavljeni u decembru iste godine.

Bosanskohercegovačka fudbalska reprezentacija je svoju prvu zvaničnu utakmicu odigrala 30. novembra 1995. godine upravo s Albanijom na gostujućem terenu, gdje su domaćini bili uspješniji rezultatom 2:0.

Albanski parlament je u oktobru 2017. godine usvojio Zakon o zaštiti nacionalnih manjina, kojim su Bošnjaci dobili status nacionalne manjine, što predstavlja, između ostalog, pravo na učenje bosanskog jezika u školama.

To pravo, nažalost, i dalje nije ostvareno, jer se institucije kojima je nadležnost obrazovanje i jezik nisu pozabavile bošnjačkim učenicima u OŠ „Adem Sabljić“ u Boraku. Zalaganjem lokalnih aktivista i MDD Merhamet škola je dobila udžbenike na bosanskom jeziku, ali nedostatak kadra je i dalje problem.

Rijetke su ciljane posjete našoj zajednici. Uglavnom se radi o „svraćanju“ nakon međunarodnih skupova u Tirani.

Rezultati popisa stanovništva u Albaniji 2023. godine su upitni za mnoge analitičare. Naime, posljednji popis je pokazao da su u Albaniji po prvi put muslimani iznad 50 posto. Taj podatak pojedini analitičari vide kao manipulaciju države, odnosno premijera Edija Rame. Razlog je jasan. U EU nisu dobro došle države s muslimanskom većinom, a za Albance je nacionalna pripadnost uvijek bila važnija od vjerske.

Prema podacima popisa u Albaniji živi 2.963 Bošnjaka, ali i nikad više Bugara (7.057). To ima veze s manipulacijama s vizama EU, slično kao i na Kosovu i u S. Makedoniji.

S obzirom da su obje ekonomije u tranziciji i ovisne o uvozu, te usljed loših saobraćajnih veza, trgovinska razmjena je skromna.

U razmjeni dominiraju sirovine, rude, hrana, a saldo je pozitivan za Albaniju. Kad je u pitanju izvoz bh. konditorske industrije, izazov su navike potrošača u Albaniji koji nemaju iskustvo konzumacije proizvoda sa nekadašnjeg jugoslavenskog tržišta. U tom kontekstu za naš izvoz je mnogo potentnije i privlačnije tržište Kosova.

Turizam je jedini sektor koji bilježi kontinuirani rast, gdje prednjače naši turisti na albanskoj obali koja je neistražena, povoljnija i dalje egzotična.

Ekonomska ekspanzija Albanije je presedan na nivou Evrope, a naše zatvaranje očiju pred stvarnošću vodi nas ka još jednoj propuštenoj prilici.