Zaustavljen Orbanov i Dodikov program: Nova vlast u Budimpešti obustavila subvencije poljoprivrednicima

Slaviša Simojlović iz Bijeljine već je osigurao oko 8.000 eura vlastitog novca za novu poljoprivrednu mehanizaciju kada je saznao da je nova mađarska vlada obustavila program subvencija za Republiku Srpsku (RS), objavio je Radio Slobodna Evropa (RSE).

Program poticaja za kupovinu mađarske mehanizacije, namijenjen isključivo poljoprivrednicima iz ovog entiteta, pokrenut je 2021. godine nakon susreta tadašnjeg mađarskog premijera Viktora Orbana i lidera SNSD-a Milorada Dodika. Cijeli paket bio je projektovan na 100 miliona eura iz mađarskog budžeta, od čega je u dosadašnjim fazama utrošeno najmanje 28 miliona eura, dok su poljoprivrednici iz RS-a učestvovali s dodatnih 12,9 miliona eura vlastitih sredstava.

„Nisu me još obavijestili. Zvat ću Fondaciju 'Progressus' da vidim šta se događa. Očekujem da mi vrate uložene pare“, rekao je Simojlović za RSE. On je u prethodna dva kruga (2022. i 2023. godine) već nabavio mehanizaciju vrijednu oko 30.000 eura, za šta je sam izdvojio najmanje 12.000 eura.

Fondacija za održivi razvoj „Progressus“, preko koje se projekat provodio u RS-u, saopćila je polovinom oktobra da obustavlja realizaciju tendera nakon što je nova Vlada Mađarske, formirana poslije izbora u aprilu, prekinula finansiranje.

Iz Fondacije su naveli da će svi koji su aplicirali na najnoviji javni poziv (BTP-26) iz marta ove godine biti obaviješteni o prekidu postupka. Poziv je u martu bio otvoren svega pet dana zbog izuzetno velikog interesa, a pristiglo je 1.025 prijava iz Republike Srpske i Brčko distrikta. Poljoprivrednici iz drugog bh. entiteta, Federacije BiH, nisu imali pravo učešća.

RSE navodi da Fondacija „Progressus“, Vlada RS-a, kao ni Ministarstvo poljoprivrede RS-a nisu odgovorili na upite o razlozima obustave i sudbini preostalih sredstava. Odgovori nisu stigli ni iz Budimpešte, od Centralnoevropske neprofitne razvojne mreže (CED), koja je provodila program u ime mađarske vlade.

Jovica Mitrović, poljoprivrednik iz Šamca koji je u prethodnim pozivima kupio traktorsku prikolicu i podrivač, kaže da nije ni uspio podnijeti prijavu za novi krug jer su kapaciteti ekspresno popunjeni.

„Otišao sam da se prijavim, ali su mi rekli da ni ne pokušavam jer je sve već popunjeno. Bilo je odobreno dva miliona eura, a traženo daleko više. Možda bi to i funkcionisalo da nova vlast u Budimpešti nije suspendovala ono što je Orban radio“, kazao je Mitrović.

Stojan Marinković, predsjednik Saveza udruženja poljoprivrednih proizvođača RS-a, potvrdio je za RSE da su farmeri s velikim razočaranjem primili vijest o prekidu podrške koja im je znatno pomagala pri obnovi mehanizacije.

Poljoprivrednici novac nisu dobijali direktno na račune. Uslov za bespovratna sredstva (koja su iznosila od 2.500 do 25.000 eura) bila je kupovina isključivo mađarske mehanizacije i opreme, uz obavezno vlastito učešće od najmanje 30 posto vrijednosti investicije te plaćanje PDV-a od 17 posto pri uvozu u BiH.

U prva dva poziva odobreno je ukupno 1.959 projekata. Iz Budimpešte je proizvođačima u Mađarskoj direktno isplaćeno više od 28 miliona eura, dok su bh. farmeri dodali 12,9 miliona eura.

Profesor Ekonomskog fakulteta u Tuzli Admir Čavalić prokomentarisao je za RSE da je upitno može li se ovaj model uopće tretirati kao klasična razvojna pomoć.

„Korisnici jesu imale obje strane, ali ovo nije klasični grant. Obaveza kupovine isključivo mađarske opreme uz sopstveno učešće poljoprivrednika više ukazuje na instrument za unapređenje izvoza i plasmana mađarskih proizvoda“, istaknuo je Čavalić.

Ovaj program bio je dio šire političke i ekonomske saradnje između Viktora Orbana i Milorada Dodika, koja se uglavnom odvijala mimo centralnih državnih institucija Bosne i Hercegovine. Saradnja je obuhvatala političku podršku Budimpešte vlastima u Banjoj Luci, protivljenje sankcijama EU protiv zvaničnika RS-a, kao i finansijske aranžmane poput kredita od 126 miliona eura preko mađarske EXIM banke 2022. godine.

Dok su kritičari te odnose opisivali kao netransparentne i politički motivisane, vlasti u Banjoj Luci smatrale su ih „strateškim partnerstvom“ u periodu pojačanih međunarodnih pritisaka.