Muzej ratne fotografije: Tamna strana historije Mostara

Mostarski Hamam godinama je čekao priliku da pokaže svoju unutrašnjost kroz projekat koji će oplemeniti turističku ponudu grada. To se desilo ovog proljeća kroz osnivanje Muzeja ratne fotografije Mostara, a premijerno predstavljanje dijela fotografija se desilo na obilježavanju 32. godišnjice rušenja Starog mosta.

Ovaj muzej predstavlja mozaik fotografija najtežeg perioda historije grada na Neretvi. Vrijednost ratne fotografije kao jednog od najvažnijih sredstava kulture pamćenja se na najbolji način očituje u Mostaru, gdje i dalje imamo jake narative negacije i manipulacije historijskim činjenica u kombinaciji sa izostankom akademskog i arhivističkog pristupa odgovornih i nadležnih institucija.

”Ideja o osnivanju Muzeja ratne fotografije Mostara proistekla je iz potrebe da se sačuva i javnosti predstavi vrijedna fotografska građa nastala tokom ratnih događaja u Mostaru i Bosni i Hercegovini”, kaže za portal !Odgovor Almir Duraković, koji je inicirao ovaj projekat, nakon višegodišnjeg istraživačkog rada na ovoj tematici.

“Muzej je uspostavljen kao institucionalni okvir za prikupljanje, zaštitu i prezentaciju vizuelnog arhiva ratnih fotoreportera kao značajnog historijskog svjedočanstva jednog vremena, s ciljem da se ta baština zaštiti, istražuje i prezentira sadašnjim i budućim generacijama. U procesu razvoja i nastanka Muzeja učestvovao je  tim saradnika i eminentnih stručnjaka iz oblasti fotografije, arhivistike i kulture, koji su dali značajan doprinos realizaciji projekta”, ističe Duraković.

Ovakav tip muzeja je vrlo zahtjevan organizacijski, tehnički i finansijski projekat, ali i psihološki izazov kako sačuvati dostojanstvo osoba na fotografijama i ostati dosljedan historijskim činjenicama i profesionalnim standardima.

“Najveći izazovi bili su prikupljanje i obrada arhivske građe, osiguravanje adekvatnog izložbenog prostora, finansijska održivost projekta, kao i uspostavljanje saradnje s fotografima, agencijama i vlasnicima autorskih prava. Poseban izazov predstavlja i odgovorno predstavljanje ratnih tema na način koji poštuje žrtve, historijske činjenice i profesionalne standarde”, pojašnjava Duraković.

Dokumentovanje ratne prošlosti je proces koji se neće završiti u doglednoj budućnosti jer se i dalje u mnogim arhivama, privatnim kolekcijama i zaboravljenoj dokumentaciji kriju vrijedne fotografije koje čekaju da ugledaju svjetlo dana.

“Fotografije se prikupljaju kroz saradnju s domaćim i stranim ratnim fotoreporterima, novinskim agencijama, arhivima, medijskim kućama i privatnim kolekcijama. Kontinuirano se radi na identifikaciji i digitalizaciji dodatne arhivske građe koja svjedoči o ratnim događajima u Mostaru i Bosni i Hercegovini. Fotografska građa koja se prezentira u Muzeju obuhvata rad više od 70 autora iz cijelog svijeta, čime zbirka dobija izražen međunarodni karakter i predstavlja  svjetski značajan dokumentarni korpus”, navodi Duraković.

Fotografije koje posjetioci mogu da vide u Muzeju su samo jedna od aktivnosti koje se dešavaju paralelno.

”Pored stalne izložbene postavke, Muzej razvija projekte digitalizacije arhivske građe, organizacije tematskih izložbi, edukativnih programa, saradnje s obrazovnim institucijama. 

U planu je i daljnje proširenje arhive, razvoj multimedijalnih sadržaja, izdavački projekti te međunarodna saradnja s muzejima i memorijalnim institucijama”, naglašava Duraković.

Muzej još nije imao službeno otvaranje, a reakcije posjetitelja su pozitivne.

”Mnogi ističu da im izložene fotografije pružaju dublje razumijevanje ratnih događaja i historije Mostara. Turisti često navode da im posjeta Muzeju predstavlja važan dodatak obilasku grada jer upoznaju i njegovu složeniju historijsku dimenziju. Posebno ohrabruju reakcije profesionalnih fotografa i fotoreportera, koji prepoznaju značaj očuvanja i predstavljanja ratne fotografske baštine”, zaključuje Duraković.

Almir Duraković, ”glavni krivac” za realizaciju ovog projekta, posebna je i skromna umjetnička duša. On je godinama tražio, prikupljao i svojim sredstvima plaćao pravo na korištenje ratnih fotografija snimljenih tokom Agresije i opsade Mostara te formirao zavidnu bazu fotografija preko sedamdeset ratnih fotoreportera.

Pored velikog broja međunarodnih fotografa u njegovoj realizaciji učestvovala su kroz profesionalni i savjetodavni angažman istaknuta imena bosanskohercegovačke umjetničke, kulturne i medijske scene Nedžad Hrelja, Lada Maglajlić, Ozren Kebo, Bojan Hadžihalilović, Dalida Hadžihalilović, Tarik Samarah , Damir Šagolj, Adil Sokolović...

Rezultati rada Durakovića i brojnih njegovih saradnika su dostupni posjetiocima i turistima. Fotografije izložene u ovom Muzeju čuvaju od zaborava, između ostalog, i ratnu svakodnevnicu grada kroz dokumentovanje potpunog razaranja, ali i dostojanstvo i herojski otpor njegovih stanovnika.

Ovaj projekat je uokviren u Fondaciju Muzej ratne fotografije u saradnji sa Udruženjem "Nova Zora" i Medžlisom Islamske zajednice Mostar.