Španija traži evropske sankcije za Ben-Gvira: Kraj mađarske blokade otvara prostor za pritisak na Izrael

Snimci izraelskog ministra nacionalne sigurnosti Itamara Ben-Gvira kako ponižava članove međunarodne flotile solidarnosti s Gazom izazvali su oštre reakcije u evropskim prijestolnicama. Aktivisti, među kojima su bili i državljani više članica Evropske unije, prikazani su kako kleče s rukama vezanim iza leđa, dok ih Ben-Gvir vrijeđa pred kamerama.

Evropska komisija nazvala je takav tretman “potpuno neprihvatljivim” i naglasila da svaka pritvorena osoba mora biti zaštićena, tretirana dostojanstveno i u skladu s međunarodnim pravom. Madrid je otišao korak dalje i najavio da će u Briselu tražiti proširenje sankcija na Ben-Gvira. Rim je bio oprezniji u vezi sa samim sankcijama, ali je oštrom osudom, zahtjevom za oslobađanje talijanskih državljana i traženjem izvinjenja od Izraela dodatno pojačao evropski pritisak.

Španski premijer Pedro Sánchez bio je direktan: „Snimci izraelskog ministra Ben-Gvira kako ponižava članove međunarodne flotile podrške Gazi su neprihvatljivi. Nećemo tolerirati da bilo ko maltretira naše građane. Još u septembru sam objavio zabranu pristupa našoj teritoriji za ovog člana izraelske vlade. Sada ćemo u Briselu hitno tražiti da se te sankcije podignu na evropski nivo.“

Sličan ton, iako oprezniji po pitanju sankcija, stigao je i iz Rima. Talijanska premijerka Giorgia Meloni zatražila je hitno oslobađanje pritvorenih talijanskih državljana i izvinjenje od Izraela, ističući da takav tretman demonstranata vrijeđa ljudsko dostojanstvo. Time je i zvanični Rim dodatno pojačao evropski pritisak na vladu Benjamina Netanyahua.

Dugo su ozbiljnije evropske mjere protiv izraelskih zvaničnika i nasilnih doseljeničkih organizacija bile blokirane u Vijeću Evropske unije, gdje se sankcije donose jednoglasno. Mađarska pod vodstvom Viktora Orbána mjesecima je sprečavala usvajanje paketa restriktivnih mjera protiv nasilnih doseljenika na okupiranoj Zapadnoj obali. Nakon što je Orbán otišao, a na vlast došla vlada Pétera Magyara, Budimpešta je promijenila stav prema Briselu. Nova mađarska vlada povukla je veto, što je omogućilo usvajanje novog paketa sankcija protiv tri doseljenika i četiri doseljeničke organizacije.

Ova promjena otvorila je politički prostor koji Španija želi iskoristiti, dok Italija svojim diplomatskim pritiskom dodatno sužava prostor za evropsku pasivnost. U Madridu smatraju da slučaj Ben-Gvira pokazuje kako evropske mjere ne bi smjele biti ograničene samo na neposredne aktere naseljeničkog nasilja, dok članovi izraelske vlade koji podstiču takvu atmosferu ostaju izvan domašaja sankcija. U tom kontekstu sve se češće spominje i ministar finansija Bezalel Smotrich, čije su izjave i politika prema palestinskim teritorijama već naišle na snažne osude u Evropi.

Mogući paket mjera protiv visokih izraelskih zvaničnika morao bi biti pravno precizno definiran. Uključivao bi zabranu putovanja u Evropsku uniju, zamrzavanje imovine i zabranu stavljanja sredstava ili ekonomskih resursa na raspolaganje sankcioniranim osobama. Ovakav model se već koristi u evropskim restriktivnim režimima i omogućava Uniji da kazni pojedince i organizacije bez formalnog uvođenja općih sankcija protiv Izraela.

Ipak, uklanjanje mađarskog veta ne znači da je put potpuno otvoren. Austrija, Češka i Njemačka i dalje su oprezne prema mogućnosti sankcioniranja visokih izraelskih zvaničnika, jer strahuju da bi takav potez mogao dodatno pogoršati odnose s Netanyahuovom vladom. Zato se u Briselu razmatra dvostepeni pristup: prvo bi bile ciljane osobe i organizacije povezane s nasiljem, huškanjem i ponižavanjem civila, a zatim bi se razmatrale šire ekonomske mjere prema proizvodima i finansijskim tokovima povezanim s ilegalnim naseljima.

Ovdje se postavlja i šire pitanje evropske vjerodostojnosti. Evropska unija je prema Rusiji uvela snažan režim sankcija zbog okupacije, aneksije i ratnih zločina. Kada je riječ o izraelskoj okupaciji palestinskih teritorija, često je ostajala samo na osudama, diplomatskim protestima i simboličnim mjerama. Zbog toga Ben-Gvirov snimak nije samo incident. On testira koliko je EU spremna braniti principe na koje se stalno poziva.

Evropska unija je najveći trgovinski partner Izraela i raspolaže političkim i ekonomskim polugama kakve ima malo koji drugi akter. Ostaje pitanje hoće li ih koristiti samo protiv nasilnih doseljeničkih grupa ili i protiv ministara koji progon i poniženje civila pretvaraju u politički spektakl.

Ako se evropski odgovor zaustavi samo na osudi, Ben-Gvir i njemu slični dobit će upravo ono što žele: dokaz da radikalna politika može izazvati skandal bez ozbiljnih posljedica. Ako sankcije budu proširene, incident s flotilom mogao bi postati presedan.